Η μη-αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (γνωστή μέχρι πρόσφατα ως NAFLD– Non-Alcoholic Fatty Liver Disease- και πλέον MAFLD – Μεταβολικά Συσχετιζόμενη Λιπώδης Νόσος του Ήπατος) είναι η πιο συχνή χρόνια ηπατική νόσος στον δυτικό κόσμο, με εκτιμώμενη παγκόσμια επίπτωση περίπου 25% στον ενήλικο πληθυσμό. Αφορά την παρουσία αυξημένου λίπους στο ήπαρ (διήθηση ≥5%), συνοδευόμενη από μεταβολική δυσλειτουργία και συνδέεται στενά με την παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο, τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και την αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε μη-αλκοολική στεατοηπατίτιδα (NASH), ίνωση, κίρρωση και ηπατοκυτταρικό καρκίνο.
Η αλλαγή στον τρόπο ζωής (διατροφή & άσκηση) αποτελεί τον θεμέλιο λίθο στη θεραπεία της NAFLD και συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση του ηπατικού λίπους, της φλεγμονής και των μεταβολικών παραμέτρων. Ακόμα και μια μικρή μείωση βάρους (<5%) μπορεί να μειώσει τη λιπώδη διήθηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από άσκηση. Απώλεια βάρους της τάξης του 5-10% μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ηπατική εικόνα, ενώ απώλεια πάνω από 10% έχει φανεί να οδηγεί ακόμα και σε αντιστροφή της ίνωσης. Η αλλαγή στη σύνθεση της διατροφής και η βελτίωση της ποιότητας του διαιτολογίου ενισχύει περαιτέρω αυτά τα οφέλη, ανεξάρτητα από την απώλεια βάρους.
Διατροφή & διατροφικά πρότυπα
Η υιοθέτηση υποθερμιδικής διατροφής είναι σημαντική για την απώλεια βάρους και τη μείωση της ενδοηπατικής λιπώδους διήθησης. Δεν υπάρχει «μία σωστή» δίαιτα – τόσο οι δίαιτες χαμηλές σε υδατάνθρακες όσο και αυτές χαμηλές σε λιπαρά είναι αποτελεσματικές. Επιπλέον, δίαιτες χαμηλές σε κορεσμένα λιπαρά ή πλούσιες σε πρωτεΐνες φαίνεται να έχουν ιδιαίτερα ευεργετικά αποτελέσματα.
Όσον αφορά συγκεκριμένα διατροφικά πρότυπα, αναμφισβήτητα, η Μεσογειακή διατροφή παραμένει το διατροφικό μοντέλο με τη μεγαλύτερη επιστημονική υποστήριξη στην αντιμετώπιση της MAFLD. Πλούσια σε μονοακόρεστα λιπαρά (κυρίως από το ελαιόλαδο), φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά, η Μεσογειακή δίαιτα μειώνει το ηπατικό λίπος, ακόμη και χωρίς σημαντική απώλεια βάρους. Επίσης, βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και περιορίζει το οξειδωτικό στρες, δύο παράγοντες στενά συνδεδεμένους με την εξέλιξη της νόσου.
Τα βασικά της χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν την καθημερινή χρήση ελαιόλαδου ως κύριας πηγής λίπους, την πλούσια κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, οσπρίων, ξηρών καρπών και δημητριακών ολικής άλεσης, καθώς και την συχνή ένταξη ψαριών στη διατροφή. Το κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας περιορίζεται σημαντικά, ενώ η μέτρια κατανάλωση κρασιού μπορεί να επιτρέπεται μόνο όταν δεν υπάρχουν ιατρικές αντενδείξεις.
Αν και σχεδιάστηκε κυρίως για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, η δίαιτα DASH παρουσιάζει επίσης αξιοσημείωτα οφέλη και στη MAFLD. Η χαμηλή της περιεκτικότητα σε νάτριο, κορεσμένα λιπαρά και προστιθέμενα σάκχαρα, σε συνδυασμό με την έμφαση σε φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών, την καθιστούν κατάλληλη επιλογή για τη βελτίωση του ηπατικού μεταβολισμού.
Σε πολλές μελέτες, η μείωση των σακχάρων και των υδατανθράκων υψηλού γλυκαιμικού δείκτη έχει οδηγήσει σε μείωση του ηπατικού λίπους και σε βελτίωση μεταβολικών δεικτών, ιδιαίτερα της γλυκόζης και της ινσουλίνης. Αν και οι πολύ αυστηρές κετογονικές δίαιτες φαίνεται να προσφέρουν βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, η μακροχρόνια αποτελεσματικότητά τους παραμένει υπό διερεύνηση, και η εφαρμογή τους χρειάζεται να γίνεται υπό στενή επίβλεψη ειδικού.
Τι χρειάζεται να περιορίζεται
Ορισμένα διατροφικά στοιχεία είναι σημαντικό να αποφεύγονται ή να περιορίζονται ιδιαίτερα σε άτομα με MAFLD. Η υπερκατανάλωση φρουκτόζης – κυρίως μέσω αναψυκτικών και επεξεργασμένων τροφίμων – έχει συνδεθεί με επιδείνωση της στεάτωσης και αυξημένο κίνδυνο για φλεγμονή και ίνωση. Το ίδιο ισχύει για τα κορεσμένα και τα trans λιπαρά (που βρίσκονται κυρίως στα ζωικά λίπη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα), τα οποία αυξάνουν το ηπατικό λίπος και ενισχύουν την φλεγμονώδη αντίδραση.
Επιπλέον, σε άτομα με υπερβάλλον σωματικό βάρος, η υπερβολική πρόσληψη ζωικών πρωτεϊνών έχει φανεί ότι ενδέχεται να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για MAFLD. Τέλος, παρότι δεν υπάρχει ομοφωνία για την πλήρη αποχή από το αλκοόλ, ακόμη και μικρές ποσότητες μπορεί να έχουν αρνητική επίδραση στην πορεία της νόσου, ειδικά όταν υπάρχει ήδη φλεγμονή ή ίνωση.
Συμπληρώματα & λοιπές θρεπτικές ουσίες
Σε ειδικές περιπτώσεις, μπορούν να χρησιμοποιηθούν διατροφικά συμπληρώματα και παρεμβάσεις για την ενίσχυση της θεραπείας. Η βιταμίνη E έχει δείξει ευεργετική δράση σε μη διαβητικούς ασθενείς με επιβεβαιωμένη στεατοηπατίτιδα (NASH), σε δόση 800 IU ημερησίως, υπό ιατρική παρακολούθηση, λόγω πιθανών παρενεργειών σε μεγάλες δόσεις.
Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα ενδέχεται να μειώνουν το λίπος στο ήπαρ, αλλά η επίδρασή τους στην ίνωση και τη βιοχημεία του ήπατος παραμένει ασαφής.
Ο καφές αποτελεί επίσης ένα ενδιαφέρον διατροφικό στοιχείο, καθώς η μέτρια κατανάλωση (3-4 φλιτζάνια ημερησίως) έχει συνδεθεί με μειωμένο κίνδυνο ίνωσης και στεατοηπατίτιδας.
Τέλος, η χρήση προβιοτικών και συμβιοτικών φαίνεται πως μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του εντερικού μικροβιώματος και στη μείωση της φλεγμονής. Αν και τα πρώτα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, απαιτούνται περισσότερες μακροχρόνιες μελέτες για να ενσωματωθούν επίσημα στις θεραπευτικές οδηγίες.
Η Σημασία της Άσκησης
Η τακτική σωματική δραστηριότητα μειώνει όχι μόνο τον κίνδυνο για ηπατικά προβλήματα αλλά και τη συνολική και καρδιαγγειακή θνησιμότητα. Τόσο η αερόβια άσκηση (όπως περπάτημα, τρέξιμο, ποδήλατο) όσο και οι ασκήσεις ενδυνάμωσης (π.χ. με βάρη) συμβάλλουν στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και των ηπατικών ενζύμων.
Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, προτείνεται τουλάχιστον 150-300 λεπτά μέτριας έντασης ή 75-150 λεπτά υψηλής έντασης αερόβιας άσκησης εβδομαδιαίως, καθώς και 3 συνεδρίες ενδυνάμωσης την εβδομάδα.
Αξιοσημείωτο είναι πως η άσκηση από μόνη της – ακόμη και χωρίς απώλεια βάρους – έχει ευεργετική επίδραση, μειώνοντας το λίπος στο ήπαρ και την κοιλιακή χώρα. Δυστυχώς, μόνο ένα μικρό ποσοστό ατόμων με MAFLD εργάζεται ενεργά για να αλλάξει τον τρόπο ζωής του, παρά την τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης.
Συμπερασματικά
Η διατροφική προσέγγιση στη MAFLD δεν είναι απλώς μια προσωρινή δίαιτα, αλλά μια μακροχρόνια αλλαγή τρόπου ζωής. Η έμφαση πρέπει να δίνεται τόσο στην ποσότητα, όσο και στην ποιότητα της τροφής. Μια διατροφή βασισμένη στη Μεσογειακή φιλοσοφία, με έμφαση σε φυσικά, μη επεξεργασμένα τρόφιμα, συνδυασμένη με φυσική δραστηριότητα και περιορισμό επιβαρυντικών παραγόντων, μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία του ήπατος και του οργανισμού συνολικά.
Βιβλιογραφία
- Torres-Peña JD, Arenas-de Larriva AP, Alcala-Diaz JF, Lopez-Miranda J, Delgado-Lista J. Different Dietary Approaches, Non-Alcoholic Fatty Liver Disease and Cardiovascular Disease: A Literature Review. Nutrients. 2023 Mar 20;15(6):1483. doi: 10.3390/nu15061483. PMID: 36986213; PMCID: PMC10058124.
- European Association for the Study of the Liver (EASL); European Association for the Study of Diabetes (EASD); European Association for the Study of Obesity (EASO). EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines for the management of non-alcoholic fatty liver disease. J Hepatol. 2016 Jun;64(6):1388-402. doi: 10.1016/j.jhep.2015.11.004. Epub 2016 Apr 7. PMID: 27062661.
- Plaz Torres MC, Aghemo A, Lleo A, Bodini G, Furnari M, Marabotto E, Miele L, Giannini EG. Mediterranean Diet and NAFLD: What We Know and Questions That Still Need to Be Answered. Nutrients. 2019 Dec 5;11(12):2971. doi: 10.3390/nu11122971. PMID: 31817398; PMCID: PMC6949938.
- Gofton C, Upendran Y, Zheng MH, George J. MAFLD: How is it different from NAFLD? Clin Mol Hepatol. 2023 Feb;29(Suppl):S17-S31. doi: 10.3350/cmh.2022.0367. Epub 2022 Nov 29. PMID: 36443926; PMCID: PMC10029949.
- A systematic review on factors associated with non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) among adolescents. Raj S, Vishnu et al. Clinical Nutrition ESPEN, Volume 57, 131 – 137.
- Bischoff SC, Bernal W, Dasarathy S, Merli M, Plank LD, Schütz T, Plauth M. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in liver disease. Clin Nutr. 2020 Dec;39(12):3533-3562. doi: 10.1016/j.clnu.2020.09.001. Epub 2020 Oct 27. PMID: 33213977.
Αφήστε μια απάντηση